- Konu Başlıkları
- Beslenme Bozukluğunun Psikolojik Kökenleri: Kontrol ve Kaygı
- Semptom-Neden ve Çözüm Analiz Tablosu
- Terapötik Süreç: BDT, Şema Terapi ve EMDR
- Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?
- Adım Adım İyileşme Rehberi
Sofrada yaşanan çatışmalar, reddedilen tabaklar ve yemek saati yaklaştığında ebeveynlerin hissettiği o yoğun kaygı... Çocuklarda beslenme bozukluğu, sadece fiziksel bir gelişim sorunu değil, çoğu zaman çocuğun iç dünyasında kelimelere dökemediği bir duygunun dışavurumudur. Klinik gözlemlerimizde, yemeğin bir kontrol aracı veya duygusal bir sığınak olarak kullanılması, çocuğun özerklik çabası veya karşılanmamış duygusal ihtiyaçlarıyla doğrudan ilişkilidir. Uzman Klinik Psikolog Gamze Toprak olarak Malia Psikolojik Danışmanlık bünyesinde yürüttüğümüz çalışmalarda, bu durumun ardındaki psikolojik düğümleri çözmeyi hedefliyoruz.
Beslenme Bozukluğunun Psikolojik Kökenleri: Kontrol ve Kaygı
Yemek yemek, bir çocuğun hayatında üzerinde tam kontrol sahibi olabildiği nadir alanlardan biridir. Eğer çocuk sosyal çevresinde veya aile içinde kendini baskı altında hissediyorsa, yemeği reddederek "Burası benim alanım ve burada ben karar veririm" mesajı verebilir. Çocuklarda beslenme bozukluğu geliştiğinde, bu durum sadece iştahsızlık olarak değil; ARFID (Kaçıngan Kısıtlı Yiyecek Alımı Bozukluğu), Pika veya erken dönem yeme bozuklukları şeklinde de karşımıza çıkabilir. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) perspektifinden bakıldığında, çocuğun yiyeceklere yüklediği anlamlar ve bu süreçte geliştirdiği hatalı düşünce kalıpları, problemin kronikleşmesine neden olur.
Semptom-Neden ve Çözüm Analiz Tablosu
| Semptom / Davranış | Olası Psikolojik Alt Neden | Uzman Klinik Yaklaşımı |
|---|---|---|
| Doku ve renk reddi (ARFID) | Yoğun duyusal hassasiyet veya fobi | Kademeli duyarsızlaştırma ve BDT teknikleri. |
| Gizli yemek yeme / Atıştırma | Duygusal boşluk veya yetersizlik hissi | Şema Terapi ile kök ihtiyaç analizi. |
| Yemekte öfke patlamaları | Özerklik savaşı veya sınır karmaşası | Aile içi iletişim ve sağlıklı sınır yapılandırması. |
| Belirli kişiyle yemek kabulü | Bağımlı bağlanma veya güven ihtiyacı | Güvenli bağlanma odaklı terapötik oyunlar. |
Terapötik Süreç: BDT, Şema Terapi ve EMDR
Klinik pratiklerimde, beslenme sorunları üzerine çalışırken sadece tabağa odaklanmanın kalıcı bir çözüm getirmediğini biliyorum. Sorunun köküne inmek için Malia Psikolojik Danışmanlık bünyesinde bütüncül bir metodoloji uyguluyoruz:
- Şema Terapi: Çocuğun "kusurluluk" veya "terk edilme" gibi kök şemalarını analiz ederiz. Eğer yemek bir ödül veya ceza mekanizmasına dönüştüyse, bu şemaların iyileştirilmesi çocuğun gıda ile olan bağını da normale döndürür.
- EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme): Eğer beslenme bozukluğunun temelinde boğazda kalma korkusu, hastane travması veya zorla yedirilme gibi olumsuz bir yaşam olayı varsa, EMDR ile bu anıların duyarsızlaştırılması hayati önem taşır.
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Çocuğun yiyeceklerle ilgili geliştirdiği kaygı dolu düşünceleri ("Bu yemek beni hasta edecek") daha işlevsel olanlarla değiştirmeyi hedefleriz.
Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?
Ebeveynlerin en çok zorlandığı nokta, normal bir "seçici yeme" dönemi ile klinik bir bozukluğu ayırt etmektir. Eğer çocuklarda beslenme bozukluğu çocuğun sosyal gelişimini engelliyor, boy/kilo eğrisini negatif etkiliyor ve aile sofralarını bir savaş alanına çeviriyorsa vakit kaybetmeden destek alınmalıdır. Özellikle Bakırköy bölgesinde yaşayan aileler için erişilebilir bir Bakırköy psikolog desteği, sürecin yönetilmesinde kilit rol oynar.
Erken dönemde sağlanan çocuk ve ergenlik dönemi danışmanlık hizmetleri, beslenme sorunlarının ileride obsesif kompulsif bozukluk veya ciddi anksiyete tablolarına dönüşmesini engeller. Bu süreçte uzman bir psikolog ile iş birliği yapmak, çocuğun sadece karnını değil, ruhunu da doyurmanın yolunu bulmaktır.
Adım Adım İyileşme Rehberi
- Duygu Aynalama: Çocuğunuzun o anki huzursuzluğunu fark edin: "Bu yemeği denemek şu an sana biraz korkutucu geliyor olabilir."
- Yiyecek Keşifleri: Yemeği mutfakta hazırlanan, koklanan ve dokunulan bir sanat projesi gibi sunun.
- Sofrada Dijital Detoks: Ekranları kapatarak farkındalıkla yeme (Mindful Eating) alışkanlığı kazandırın.
- Kendi Kaygınızı Yönetin: Sizin yemek sırasındaki gerginliğiniz çocuğa doğrudan geçer. Önce kendi sakinliğinizi korumaya odaklanın.
Sonuç olarak; çocuklarda beslenme bozukluğu bir sabır yolculuğudur. Çocuğunuzun tabağını doldurmaktan önce, onunla kurduğunuz bağı güçlendirmek en büyük şifadır.
