- Konu Başlıkları
- Sınav Kaygısını Anlamak: Korku mu, Motivasyon mu?
- Şema Terapi ve EMDR Perspektifiyle Derin Bakış
- Sınav Kaygısının Belirtileri ve Çözüm Yaklaşımları
- Ailelere Düşen Görevler: Destek mi, Baskı mı?
Gençlik yılları, fırtınalı bir denizde yol almaya benzer; kimlik inşası, biyolojik değişimler ve toplumsal beklentiler bu denizin dalgalarıdır. Ancak günümüzde bu dalgaların en büyüğü, çoğu zaman akademik başarı baskısıyla şekilleniyor. Altınbaş Üniversitesi’nde İngilizce Psikoloji eğitimimi tamamlayıp Malia Psikolojik Danışmanlık bünyesinde klinik çalışmalarıma başladığım günden bu yana, klinik odamda en sık duyduğum sessiz çığlıklardan biri sınav performansına dair hissedilen yoğun korkudur. Ergenlerde sınav kaygısı, sadece bir test kağıdıyla ilgili değildir; bu, gencin kendi öz değerini bir puana indirgeme savaşıdır.
Sınav Kaygısını Anlamak: Korku mu, Motivasyon mu?
Hafif düzeyde kaygı, aslında odaklanmayı artıran bir yakıttır. Ancak bu yakıt, gencin günlük işlevselliğini bozmaya, uykularını kaçırmaya veya mide kramplarına dönüşmeye başladığında, ortada müdahale edilmesi gereken bir durum var demektir. Ergenlerde sınav kaygısı yaşayan bireylerde genellikle "ya hep ya hiç" tarzı düşünce kalıpları hakimdir. "Eğer bu sınavda başarılı olamazsam, hayatım mahvolacak" gibi felaketleştirme senaryoları, zihnin odaklanma kapasitesini felç eder.
Klinik pratiğimde Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) perspektifiyle yaklaştığımızda, sorunun sınavın kendisi değil, sınavın zihinde yarattığı "tehdit" algısı olduğunu görürüz. Genç, sınav salonunu bir değerlendirme yeri olarak değil, bir varoluşsal tehdit alanı olarak kodladığında vücut "savaş ya da kaç" tepkisi verir. Bu noktada, akademik başarıyı desteklerken aynı zamanda duygusal dayanıklılığı inşa etmek adına profesyonel bir en iyi psikolog desteği almak, gencin gelecek algısını sağlıklı bir zemine oturtmasını sağlar.
Şema Terapi ve EMDR Perspektifiyle Derin Bakış
Bazen kaygı, sadece o anki sınavla ilgili değildir. Şema Terapi ekolüyle incelediğimizde, gencin altında yatan "kusurluluk", "başarısızlık" veya "yüksek standartlar" şemaları bu kaygıyı tetikliyor olabilir. Eğer genç, sevilmeyi ve kabul görmeyi sadece başarı şartına bağlıyorsa, sınav onun için bir sevgi testine dönüşür.
Öte yandan, geçmişte yaşanan başarısız bir sınav deneyimi veya öğretmenden gelen sert bir eleştiri, zihinde travmatik bir anı olarak kalmış olabilir. Bu gibi durumlarda EMDR tekniği ile bu anıları yeniden işlemek, gencin bugünkü sınavlara olan tepkisini nötralize eder. Özellikle çocuk ve ergenlik dönemi danışmanlık süreçleri, sadece semptomu değil, bu semptomu besleyen derin inançları iyileştirmeyi hedefler.
Sınav Kaygısının Belirtileri ve Çözüm Yaklaşımları
| Belirti Türü | Sıklıkla Görülen Durumlar | Önerilen Müdahale |
|---|---|---|
| Fizyolojik | Çarpıntı, terleme, titreme, mide bulantısı. | Nefes egzersizleri ve progresif gevşeme. |
| Bilişsel | "Yapamayacağım", "Unutacağım" düşünceleri. | BDT temelli düşünce yeniden yapılandırma. |
| Duygusal | Aşırı öfke, ağlama nöbetleri, mutsuzluk. | Duygu regülasyonu çalışmaları. |
Eğitim Notu: Ergenlik, beynin prefrontal korteksinin henüz gelişimini tamamlamadığı bir dönemdir. Bu nedenle gençlerin kaygıları yetişkinlere "mantıksız" gelse de, onlar için bu duygular tamamen gerçektir. Onlara "Sakin ol" demek yerine, "Kaygını anlıyorum" demek çok daha iyileştiricidir.
Ailelere Düşen Görevler: Destek mi, Baskı mı?
Ebeveynlerin kendi gelecek kaygılarını çocuklarına yansıtması, ergenlerde sınav kaygısı düzeyini katlayarak artırır. Bakırköy’deki merkezimizde yürüttüğümüz seanslarda sıklıkla vurguladığım gibi; bir çocuğun başarısı, onun karakterinden daha değerli değildir. Kaygının yönetilemez bir hal aldığı durumlarda bir psikolog ile sürece devam etmek, ergenin hayat boyu karşılaşacağı zorlukları yönetme becerisini geliştirecektir.
